09/05

Oma maakt een paard van kant

En als het paard klaar is, begint ze aan een olifant.

Jullie kennen vast het raadseltje van de zevende dwerg. Er zijn verschillende plaatjes van in omloop, maar het beste is dat waar Sneeuwwitje op voorkomt. Zij is omgeven door zes dwergen, en de vraag is: waar is de zevende dwerg?

De dwerg met de zeef!
Het antwoord is kipsimpel. De zes dwergen zijn stuk voor stuk druk bezig: ze dweilen, ze zemen, ze vegen… en één staat aan het aanrecht te zeven. Hij is dus de zevende dwerg. De anderen zijn de dweilende, de zemende, de vegende (enzovoort) dwergen.

Wat zorgt ervoor dat dit raadseltje zoveel mensen uren zoet houdt? Dat is de context. Je ziet Sneeuwwitje, en je hersens ‘weten’ meteen dat er zeven dwergen in de buurt moeten zijn. En omdat je maar zes dwergen ziet, kan het raadseltje maar één ding betekenen: er zit ergens een dwerg verstopt. Zit ie onder het bed? In de stofwolk? In een van de keukenkastjes? Je vat ‘zevende’ op als een rangtelwoord en niet als een als bijvoeglijk naamwoord gebruikt onvoltooid deelwoord. En dus ben je eindeloos aan het zoeken en piekeren, terwijl het antwoord pal voor je neus staat.

Letters en cijfers
Een ander fraai voorbeeld van de invloed van context is dit simpele plaatje, met de vraag: wat staat er in het midden?

Als je de tekens van links naar rechts leest, zul je denken dat er een B staat. Maar als je ze van boven naar beneden leest, zie je 13 staan. Je geeft als eerste het antwoord dat door de context gesuggereerd wordt. Later zie je dat er twee mogelijkheden zijn, beide even geldig.

Als je een tekst schrijft, moet je je dus voortdurend bewust zijn van de context. Waar gaat je tekst over, en hoe kies je de juiste woorden? Bestel je een haring bij een viskraam of in een kampeerwinkel? Bespreek je een procureur tijdens een lezing over varkensvlees of over de advocatuur? Voor je het weet heb je een misverstand geschapen, of juist een prachtige woordspeling gemist.

De kunst is, om in het hoofd van je lezer steeds de juiste context klaar te zetten. Daar wordt jouw boodschap een stuk duidelijker door!


Categorie: