29/05

Dat is niet exact onder woorden te brengen

Waar lammetjespap van wordt gemaakt.

Ik zal het maar toegeven: ik heb vooral een bètahoofd. Volgepropt met wis-, natuur- en scheikunde, maar al vanaf mijn eerste beginnetje óók stapelverliefd op taal. Die combinatie zit in de familie. Wij hinken voortdurend op twee hersenhelften.

Logica
Daarom zoek ik altijd naar de (on)logische kanten van de taal. Ik bekijk elk woord, elke uitdrukking van alle kanten. Ik zoek naar de verbindingen met andere talen (garden, Garten, jardin en gaarde), ik kijk waar wegen zich splitsen (ignorer is iets niet weten, to ignore is iets negéren) of samenkomen (meestal in de vorm van leenwoorden). Ik vermaak me daar kostelijk mee. Vooral vanwege dat bètahoofd van mij. Dat eist logica. Maar daar kun je lang naar zoeken in het landschap van de taal. En dan krijg je grappige situaties.

Kinderen
Kinderen zoeken óók logica. Zij hebben behoefte aan structuren om zich in de grote, chaotische wereld te kunnen handhaven. Menig kind is zich dan ook rot geschrokken van het woord ‘kinderijsje’. De ouders hebben immers al braaf uitgelegd dat aardbeienijsjes van aardbeien worden gemaakt, en chocolade-ijsjes van chocola, dus kunnen kinderen zelf wel bedenken waar kinderijsjes van worden gemaakt. Om nog maar te zwijgen van lammetjespap. Om trauma’s te voorkomen, moet je als ouder dan maar snel uitleggen dat taal niet altijd logisch is. Maar soms ook weer wel. Eigenlijk is het gewoon een zooitje, maar toch gelden er regels en wetten. Net als in de rest van het leven.

Enkelvouden op -en
Een van mijn nichtjes hield er ook ijzersterke opvattingen op na (het zit in de genen). Zij wist zeker dat zo’n roze beest met een snuit als een stopcontact een vark is. Eén vark, twee varken. Heerlijk! Maar ja, er bestaan enkele woorden die op -en eindigen en toch enkelvoud zijn: ‘laken’, ‘gluten’ en ‘pollen’ (in de betekenis van stuifmeel), bijvoorbeeld. Hoewel die woorden zó vaak verkeerd gebruikt worden, dat je sommige ervan nu ook als een meervoud mag zien. Maar er bestaat géén laak, gluut of pol (althans niet in de betekenis van stuifmeel), en helaas ook geen vark. Een ander raar woord is ‘bekken’. Dat kan het meervoud zijn van ‘bek’, of het enkelvoud van ‘bekken’. Het is een wonder dat iemand er nog wijs uit kan worden.

Drink je wel genoeg (melk)?
Ik kwam op het onderwerp van deze blog door een campagne die tot doel heeft mensen genoeg te laten drinken. Ik kom her en der kartonnen zuiltjes tegen met de vraag hoe het met mijn hydratatie staat. Hydratatie is het toevoegen van water. Maar als ik zo’n zuiltje zie terwijl ik net een glas melk sta te drinken, vraag ik me (met mijn soort hoofd) natuurlijk onmiddellijk af hoe het met mijn lactatie staat. Bij het ene woord gaat het om opnemen, bij het andere om afscheiden. Zeg nou zelf: dat is toch niet lógisch?

Twee talen
Daarom zijn er ook twee talen. Mensen die de waarheid proberen te beschrijven, gebruiken woorden. Mensen die de werkelijkheid proberen te beschrijven, gebruiken wiskunde.
De ene taal is chaotisch, onlogisch en warrig, want wat is waarheid? De andere taal is glaszuiver en zo hard en schitterend als diamant. We hebben beide nodig.

 


Categorie: